Đông chí: Vì sao đây là ngày ngắn nhất trong năm?
Ngày ngắn nhất trong năm ở Bắc bán cầu là ngày diễn ra điểm chí tháng 12. Năm 2026, thời điểm này rơi vào 20:50 UTC thứ Hai, ngày 21 tháng 12, nên ngày 21 tháng 12 là ngày ngắn nhất ở London (độ dài ban ngày là 7 giờ 49 phút) và New York (9 giờ 15 phút). Ở phía nam xích đạo, cùng thời điểm đó lại đánh dấu ngày dài nhất.
Đông chí là gì?
Điểm chí không kéo dài cả ngày mà là một thời điểm: lúc Mặt Trời đạt vị trí xa nhất về phía nam trên bầu trời trong năm. Khi đó, Mặt Trời ở thẳng trên chí tuyến Nam, cách xích đạo khoảng 23,4 độ về phía nam, vì trục Trái Đất nghiêng một góc tương ứng. Bắc bán cầu lúc này nghiêng xa Mặt Trời nhất, nên Mặt Trời lên thấp nhất vào giữa trưa và ở trên đường chân trời trong thời gian ngắn nhất.
Ở mọi nơi phía bắc xích đạo, ngày gần thời điểm đó nhất là ngày ngắn nhất và đêm của ngày đó là đêm dài nhất trong năm. Gần điểm chí, độ cao của Mặt Trời vào giữa trưa thay đổi rất ít từ ngày này sang ngày khác, nên những ngày liền kề chỉ dài hơn vài giây. Tên gọi trong tiếng Latin bắt nguồn từ hiện tượng này, với nghĩa là "Mặt Trời đứng yên".
Đông chí diễn ra khi nào?
Trong phần lớn các năm, điểm chí tháng 12 rơi vào ngày 21 hoặc 22 tháng 12 theo UTC. Thời điểm này giống nhau ở mọi nơi, nhưng ngày theo giờ địa phương phụ thuộc vào múi giờ của bạn. Theo Đài Thiên văn Hải quân Hoa Kỳ, thời điểm đó là 20:50 UTC ngày 21 tháng 12 năm 2026. Khi ấy tại châu Mỹ và châu Âu vẫn là ngày 21 tháng 12, còn tại châu Á và Australia đã là ngày 22 tháng 12.
| Thành phố | Ngày và giờ địa phương | Chênh lệch UTC |
|---|---|---|
| Los Angeles | Thứ Hai, 21/12, 12:50 | UTC-8 |
| New York, Toronto | Thứ Hai, 21/12, 15:50 | UTC-5 |
| London, Reykjavik | Thứ Hai, 21/12, 20:50 | UTC+0 |
| Berlin, Oslo | Thứ Hai, 21/12, 21:50 | UTC+1 |
| New Delhi | Thứ Ba, 22/12, 02:20 | UTC+5:30 |
| Tokyo | Thứ Ba, 22/12, 05:50 | UTC+9 |
| Sydney | Thứ Ba, 22/12, 07:50 | UTC+11 |
Thời điểm này dịch khoảng sáu giờ mỗi năm và lùi lại sau mỗi ngày nhuận, nên ngày theo giờ địa phương cũng thay đổi. Năm 2027, điểm chí diễn ra lúc 02:42 UTC ngày 22 tháng 12, khi ở New York vẫn là tối ngày 21 tháng 12. Năm 2048, điểm chí diễn ra lúc 05:02 UTC ngày 21 tháng 12, khi ở Los Angeles là ngày 20 tháng 12. Để xem thời điểm năm 2026 theo giờ của bạn, hãy đổi 20:50 UTC bằng công cụ đổi múi giờ.
Ngày ngắn đến mức nào?
Độ ngắn của ngày gần như phụ thuộc hoàn toàn vào vĩ độ. Càng lên phía bắc, ngày càng ngắn đi rõ rệt. Dưới đây là giờ mặt trời mọc và giờ mặt trời lặn ngày 21 tháng 12 năm 2026 theo giờ địa phương, từ Đài Thiên văn Hải quân Hoa Kỳ.
| Thành phố | Vĩ độ | Giờ mặt trời mọc | Giờ mặt trời lặn | Độ dài ban ngày |
|---|---|---|---|---|
| New York | 40,7° Bắc | 07:17 | 16:32 | 9 giờ 15 phút |
| Toronto | 43,7° Bắc | 07:48 | 16:44 | 8 giờ 56 phút |
| London | 51,5° Bắc | 08:04 | 15:53 | 7 giờ 49 phút |
| Berlin | 52,5° Bắc | 08:15 | 15:54 | 7 giờ 39 phút |
| Oslo | 59,9° Bắc | 09:18 | 15:12 | 5 giờ 54 phút |
| Reykjavik | 64,1° Bắc | 11:22 | 15:29 | 4 giờ 07 phút |
| Sydney | 33,9° Nam | 05:41 | 20:05 | 14 giờ 24 phút |
| Buenos Aires | 34,6° Nam | 05:37 | 20:06 | 14 giờ 29 phút |
Các con số ở Reykjavik cho thấy một điểm khác thường: thời điểm nằm giữa giờ mặt trời mọc và giờ mặt trời lặn là khoảng 13:26, không phải 12:00, vì Iceland dùng UTC+0 dù nằm khá xa về phía tây Greenwich. Trang của mỗi thành phố trên trang web này cho biết giờ mặt trời mọc, giờ mặt trời lặn và thời điểm Mặt Trời lên cao nhất trong ngày.
Xa hơn về phía bắc, ban ngày biến mất hoàn toàn. Ngay phía bắc vòng Bắc Cực (khoảng 66,6° Bắc), Mặt Trời vẫn xuất hiện trong chốc lát vào giữa trưa, vì khí quyển khúc xạ ánh sáng qua đường chân trời. Từ khoảng 67,4° Bắc trở lên, Mặt Trời hoàn toàn không mọc vào ngày chí. Ở Tromsø, Na Uy, gần 70° Bắc, Mặt Trời nằm dưới đường chân trời từ khoảng cuối tháng 11 đến giữa tháng 1. Bài viết về mặt trời lúc nửa đêm và đêm địa cực cho biết hiện tượng này xảy ra ở đâu và khi nào.
Ngày dài hơn nhưng buổi sáng tối hơn
Sau điểm chí, ngày dài dần ra, nhưng lúc đầu rất chậm. Ở London, ngày 22 tháng 12 dài hơn ngày 21 tháng 12 khoảng 1 giây, và ngày 23 tháng 12 lại dài hơn khoảng 7 giây. Đến ngày 1 tháng 1 năm 2027, ngày đã dài thêm khoảng 6 phút; đến ngày 14 tháng 1, khoảng 29 phút. Tốc độ tăng nhanh dần khi đến gần điểm phân tháng 3, lúc London có thêm gần 4 phút mỗi ngày.
Phần thời gian tăng thêm ban đầu đều nằm vào buổi chiều. Ở London, giờ mặt trời lặn sớm nhất, khoảng 15:51, rơi vào khoảng ngày 12 hoặc 13 tháng 12, hơn một tuần trước điểm chí. Giờ mặt trời mọc muộn nhất, khoảng 08:06, rơi vào khoảng ngày 30 hoặc 31 tháng 12, nên buổi sáng tiếp tục tối hơn trong hơn một tuần sau ngày ngắn nhất. Nguyên nhân là phương trình thời gian: trong tháng 12, thời điểm giữa trưa theo mặt trời muộn dần khoảng 30 giây mỗi ngày, kéo theo cả giờ mặt trời mọc và giờ mặt trời lặn. Bài Vì sao mặt trời lặn sớm nhất trước điểm chí giải thích cơ chế này, còn bài mặt trời mọc, mặt trời lặn và độ dài ban ngày đề cập đến cả năm.
Nam bán cầu
Ở Sydney, Buenos Aires, Cape Town và Auckland, điểm chí tháng 12 là hạ chí và là ngày dài nhất trong năm. Ngày 21 tháng 12, độ dài ban ngày ở Sydney là 14 giờ 24 phút, gần gấp đôi London, và Mặt Trời lặn sau 20:00 vì các bang phía đông nam Australia đang áp dụng giờ mùa hè. Đông chí của họ, tức ngày ngắn nhất, diễn ra vào tháng 6; năm 2026, thời điểm đó là 08:24 UTC ngày 21 tháng 6.
Đếm ngược đến điểm chí
Để đếm ngược đến chính ngày ngắn nhất, hãy đặt đếm ngược đến 00:00 ngày 21 tháng 12. Để đếm ngược đến thời điểm thiên văn chính xác, trước tiên hãy đổi 20:50 UTC sang múi giờ của bạn (15:50 ở New York, 20:50 ở London), rồi nhập giờ địa phương đó; bộ đếm chạy theo đồng hồ của thiết bị. Công cụ tính ngày cho biết còn bao nhiêu ngày, còn Giờ thế giới cho biết nơi nào vẫn còn ban ngày khi Mặt Trời đã lặn ở chỗ bạn.
Hãy đặt bộ đếm đến 20:50 UTC ngày 21 tháng 12 sau khi đổi sang giờ của bạn. Từ thời điểm đó, mỗi ngày ở phía bắc sẽ dài thêm một chút.
Câu hỏi thường gặp
Ngày 21 tháng 12 có luôn là ngày ngắn nhất trong năm không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Trong phần lớn các năm, điểm chí rơi vào ngày 21 hoặc 22 tháng 12 theo UTC; ở châu Mỹ, một số năm có thể là ngày 20 tháng 12, chẳng hạn năm 2048. Năm 2026, ngày đó là 21 tháng 12 ở châu Âu và châu Mỹ, còn ở châu Á và Australia là 22 tháng 12.
Sau đông chí, ngày dài thêm bao nhiêu?
Lúc đầu chỉ thêm vài giây mỗi ngày. Ở London, độ dài ban ngày tăng khoảng 6 phút từ ngày 21 tháng 12 đến ngày 1 tháng 1, và khoảng 29 phút tính đến giữa tháng 1.
Vì sao sau điểm chí trời vẫn tối sớm?
Thực ra buổi chiều tối bắt đầu sáng lâu hơn từ khoảng một tuần trước điểm chí. Buổi sáng mới là khoảng thời gian tiếp tục tối hơn cho đến khoảng giao thừa, vì thời điểm giữa trưa theo mặt trời muộn dần trong tháng 12.
Đông chí có phải là ngày lạnh nhất không?
Không. Nhiệt độ thay đổi chậm hơn độ dài ban ngày vì đất và nước mất nhiều tuần để nguội đi. Do đó, ở phần lớn các vùng vĩ độ trung bình và cao, những tuần lạnh nhất đến sau điểm chí.
Mọi ngày tháng, chênh lệch giờ và phép tính trên trang đã được đối chiếu với các nguồn dưới đây.