3 Ağustos 2026 8 dk okuma

Gün Doğumu, Gün Batımı ve Gün Uzunluğu Yıl İçinde Neden Değişir?

Haziran gündönümünden sonra günler kısalır. Dünya’nın ekseni yaklaşık 23,44 derece eğik olduğundan Kuzey Yarım Küre yılın yarısında Güneş’ten uzağa eğilir ve Güneş gökyüzünde daha kısa, daha alçak bir yay çizer. Gün uzunluğundaki azalma enleme bağlıdır: Ağustos başında Paris’te günde yaklaşık 3 dakika, Oslo’da yaklaşık 5 dakika azalırken Singapur’da neredeyse hiç değişmez.

Gün uzunluğu neden değişir?

Dünya, yörünge düzlemine göre 23,44 derece eğik bir eksen etrafında döner ve bu eksen yıl boyunca uzayda aynı yönü gösterir. Dünya Güneş’in çevresinde dolanırken Güneş’e doğru eğilen yarım kürede günler uzun, Güneş’in çizdiği yay yüksek olur; diğer yarım kürede ise günler kısa, yay alçak olur. Uzaklığın bu değişimde payı çok azdır: Dünya, Kuzey Yarım Küre’de kış yaşanırken, ocak ayında Güneş’e en yakın konumdadır.

Gökbilimciler Güneş’in konumunu, öğle vakti Güneş’in tam tepede görüldüğü Dünya enlemi olan deklinasyonla ifade eder. Deklinasyon Haziran gündönümünde 23,44 derece kuzey ile Aralık gündönümünde 23,44 derece güney arasında değişir ve ekinokslarda ekvatoru geçer. Güneş’in deklinasyonu ekvatorun bulunduğunuz tarafında ne kadar yüksekse günlük çemberinin ufuk üzerinde kalan bölümü ve gün uzunluğu da o kadar büyük olur.

Güney Yarım Küre’de bunun tersi yaşanır. Sidney’de gün uzunluğu Haziran gündönümünde yaklaşık 9 saat 54 dakika, Aralık gündönümünde ise yaklaşık 14 saat 25 dakikadır. Yaz tatilinin Noel dönemine denk gelmesinin nedeni de budur.

Değişimin büyüklüğünü enlem belirler

Ekvatorda gün uzunluğu neredeyse hiç değişmez: Yılın her günü yaklaşık 12 saat 7 dakikadır. Ekvatordan uzaklaştıkça haziran ve aralık arasındaki fark büyür. Tabloda şehir sayfalarımızdaki hesaplama kullanılmıştır (NOAA güneş denklemleri, standart gün doğumu tanımı, 2026 tarihleri).

İki nokta öne çıkıyor. Birincisi, fark düşük enlemlerde yavaş büyürken kutuplara doğru çok hızlı artar: Kahire’de en uzun gün en kısa günden 4 saatten az, Oslo’da ise yaklaşık 13 saat uzundur. İkincisi, her şehirde iki ekinoksta da gün uzunluğu 12 saati birkaç dakika aşar. Bu fark yuvarlamadan kaynaklanmaz; nedenini aşağıda ayrı bir bölümde açıklıyoruz.

Yaklaşık 66,6 derece kuzeydeki Kuzey Kutup Dairesi’nin kuzeyinde Güneş, Haziran gündönümü civarında en az bir tam gün batmaz, Aralık gündönümü civarında ise doğmaz. Reykjavik bu çizginin hemen güneyindedir; dolayısıyla haziranda Güneş gece yarısından birkaç dakika sonra batar ve 03:00 öncesinde yeniden doğar. Uzak kuzey için gece yarısı güneşi ve kutup gecesi yazımıza bakabilirsiniz.

Günler ne hızla uzar ve kısalır?

Gün uzunluğu sabit bir hızla değişmez. Değişim ekinokslar civarında en hızlı, gündönümleri civarında en yavaştır. Bunun nedeni Güneş’in deklinasyonunun hareketidir: Mart ve eylülde ekvatoru günde yaklaşık 0,4 derece hızla geçer; haziran ve aralıkta ise yavaşlar, durur ve yön değiştirir.

Bu nedenle gündönümleri çevresindeki haftalarda gün uzunluğu pek değişmiyormuş, ekinokslar çevresinde ise gün ışığı hızla azalıyormuş gibi hissedilir. 3 Ağustos ile 3 Eylül arasında gün uzunluğu Paris’te 15 saatten yaklaşık 13 saat 19 dakikaya, Oslo’da yaklaşık 16 saat 39 dakikadan 14 saatin hemen altına iner.

Gün doğumu ve gün batımı saatleri de her gün eşit miktarda değişmez. Aralık gündönümü civarında en erken gün batımı en kısa günden bir veya iki hafta önce, en geç gün doğumu ise bir veya iki hafta sonra gerçekleşir. Dünya’nın eliptik yörüngesi ve eksen eğikliğinin yol açtığı bu durumu en erken gün batımı neden gündönümünden önce gerçekleşir yazısında açıklıyoruz. Aynı kayma, Güneş’in neden nadiren tam 12:00’de en yüksek noktada olduğunu da açıklar; güneş öğlesi yazısına bakın.

Gün doğumunun resmî tanımı

Gün doğumu, Güneş diskinin merkezinin değil, üst kenarının ufukta göründüğü andır. ABD Deniz Gözlemevi bu tanımı kullanır; çoğu almanak ve hava durumu uygulaması da onu izler. Tanım, deniz seviyesinde düz bir ufuk ve ortalama atmosfer koşulları varsayar.

Hesaplamada iki düzeltme uygulanır. Güneş diskinin ortalama görünür yarıçapı yaklaşık 16 yay dakikasıdır; bu nedenle üst kenarı merkezinden önce ufkun üzerine çıkar. Atmosfer de ufuk yakınındaki güneş ışığını ortalama yaklaşık 34 yay dakikası kırar. Böylece Güneş geometrik olarak hâlâ ufkun altındayken görüntüsü yükselir ve görünür hâle gelir. Bu iki değer toplandığında gün doğumu ve gün batımı, Güneş’in merkezinin düz bir ufkun 50 yay dakikası altında olduğu an için hesaplanır.

Bu 50 yay dakikası günün iki ucuna da birkaç dakika ekler (ekinoksta Paris’te yaklaşık 5 dakika). Güneş’in ufukla dar bir açı yaptığı yüksek enlemlerde eklenen süre daha uzundur. Gerçek kırılma hava koşullarına göre değişir; ufkunuzdaki dağlar veya binalar da gördüğünüz gün doğumunu geciktirir. Yayımlanan saatler bir standarttır, pencerenizden göreceğiniz anın garantisi değildir. Gün doğumundan önceki ve gün batımından sonraki ışık ayrı tanımlara bağlıdır; bunları sivil, denizcilik ve astronomik alacakaranlık yazısında bulabilirsiniz.

Ekinoksta gün tam 12 saat değildir

Ekinoks, Güneş’in ekvatoru geçtiği andır ve adı “eşit gece” anlamına gelir. Geometrik olarak o gün Güneş’in merkezi her yerde yaklaşık 12 saat ufkun üzerinde kalır. Ancak gün doğumu üst kenara göre belirlenir ve kırılma Güneş’i sabah erken görünür hâle getirip akşam daha geçe kadar görünür tutar. Bu yüzden yayımlanan gün uzunluğu 12 saati aşar: Ekvatorda ve Kahire’de yaklaşık 12 saat 7 dakika, Paris’te 12 saat 10 dakika, Reykjavik’te 12 saat 15 dakikadır.

Gün uzunluğu ile karanlık süresinin birbirine en yakın olduğu güne ekilüks denir. Bu gün Mart ekinoksundan birkaç gün önce, Eylül ekinoksundan birkaç gün sonra yaşanır ve tarihi enleme bağlıdır. Paris’te gün uzunluğu 17 ve 18 Mart arasında 12 saati aşar, 25 ve 26 Eylül arasında yeniden 12 saatin altına iner. Ekvator yakınında gün uzunluğu hiçbir zaman 12 saate kadar kısalmadığından ekilüks yaşanmaz.

Şehir sayfalarımızda gün uzunluğu

Bu sitedeki her şehir sayfasında, yukarıdaki değerleri o şehrin koordinatları için hesaplayan bir gün doğumu ve gün batımı bölümü bulunur. Örnek olarak Paris’te şu anki saat sayfasını açın ve saat değişikliği tablosunun altına ilerleyin:

• Bugün: Geçerli tarih için gün doğumu, gün batımı, gün uzunluğu ve güneş öğlesi.
• Yıl boyunca gün uzunluğu: Yukarıdaki tablonun dört satırı (iki ekinoks ve iki gündönümü) yerel saat olarak.
• Yılın en erken gün doğumu ve en geç gün batımı, tarihleriyle birlikte. Bunlar nadiren gündönümünün kendisine denk gelir.
• Saat zamanı ve güneş zamanı: Şehirde kullanılan saatin Güneş’e göre ne kadar ileride veya geride olduğu ve güneş öğlesinin ne zaman gerçekleştiği.

Bu sayfalardaki saatlere yaz saati dahildir. Bu nedenle saat değişikliği günlerinde gün uzunluğu yalnızca bir veya iki dakika değişse de gün doğumu ve gün batımı saatleri bir saat kayar. Gün batımından önce bitmesi gereken bir doğa yürüyüşü gibi gün ışığına göre planladığınız işler için bugünün değil, ilgili tarihin değerlerine bakın. Tarih hesaplayıcı belirli bir tarihe kaç gün kaldığını gösterir. Bir sonraki gündönümüne veya ekinoksa ayarlanan geri sayım ise günlerin ne kadar süre daha kısalacağını gösterir.

Yılın en kısa günü için kış gündönümü rehberine bakın. Yaşadığınız şehirde gün uzunluğunun bu hafta ne kadar azaldığını görmek için şehrin sayfasını açıp bugünkü gün uzunluğunu Eylül ekinoksu satırıyla karşılaştırın.

Sıkça sorulan sorular